«جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» شەڭبەرىندە نەسيە بەرۋ ۇلعايادى
جاڭا جاعدايعا بايلانىستى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» توقتاپ قالماي ما؟ ءبىز الداعى ۋاقىتتا سول بويىنشا نەسيە الا الامىز با؟ەربولات ومىرباەۆ,
اتىراۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى.
سۇراققا اتىراۋ وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى كوڭىلقوس ورىسباەۆ جاۋاپ بەرەدى: – شىندىعىن ايتۋ كەرەك, اتالعان باعدارلامانىڭ ەكىنشى باعىتى بولىپ تابىلاتىن بۇل ماسەلەگە جۇرتشىلىق اراسىندا قىزىعۋشىلىق كوپ. ونداي نيەتتەگى كىسىلەردىڭ كوڭىلدەرى قوبالجىماسا دا بولادى. باعدارلاما بويىنشا بەرىلەتىن نەسيەنىڭ كولەمى مەن قامتيتىن ادامدار سانى بۇرىنعىدان ارتپاسا, كەمي قويمايدى. مەن مۇنى مىناداي دا ۋاجبەن دالەلدەي الامىن. وبلىستا وسى باعىتتا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە 440 ادام وقىتىلدى. ءوز ءىسىن اشۋ نەمەسە كاسىبىن كەڭەيتۋ ءۇشىن 492 ادام 1248,5 ميلليون تەڭگە كولەمىندە شاعىن نەسيە الدى. جىل سايىن نەسيە الۋشىلاردىڭ سانى كوبەيىپ, نەسيە تۇرلەرى كەڭەيتىلدى. مۇنىڭ ءبارى ايماقتا كاسىپكەرلەر قاتارىنىڭ كوبەيە تۇسۋىنە ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. وسى كەزگە دەيىن بىزدەگى نەسيەلەر جاڭادان جەكە بالاباقشا, شاعىن وقۋ ورتالىقتارىن اشۋ, ساڭىراۋقۇلاق ءوسىرۋ مەن قايىق جاساۋ سياقتى ناقتىلى ىستەرگە بەرىلىپ كەلىپ ەدى. ءوز ىستەرىن دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا نەسيە الۋشىلار ارقىلى جاڭادان 517 جۇمىس ورنى پايدا بولدى. دەمەك, وسىنشا وتباسىندا تابىس كوزى پايدا بولدى دەگەن ءسوز. باعدارلامانىڭ وسى باعىتىمەن نەسيە العان 71 ادام قاجەتتى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىممەن جانە جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ەندى وسى العان باعىتتان تايماق ەمەسپىز. نەسيە العىسى كەلگەن ءاربىر ادام ونىڭ نە ءۇشىن كەرەك ەكەنىن دالەلدەپ بەرە الاتىن بولسا, سۇراعان قاراجاتقا قول جەتكىزە الادى. الاڭدارلىق جاعداي جوق. ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىن, وتكەن جىلى وبلىستا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتۋ ماقساتىنداعى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا 4,1 ميلليارد تەڭگە يگەرىلىپ, ول 3729 ادامعا ناپاقا تاۋىپ بەردى. 2011 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان باعدارلاما حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتۋ جاعدايىن جاقسارتۋعا, ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ايتارلىقتاي اسەر ەتتى. ماسەلەن, 2014 جىلى اتالعان باعدارلامامەن 3729 ادام قامتىلدى. ونىڭ ىشىندە 12,1 پايىزىن ءوزىن ءوزى قامتيتىندار, 76,8 پايىزىن جۇمىسسىزدار, ال 11,1 پايىزدىق مولشەرىن از قامتىلعاندار قۇرادى. اتالعان باعدارلاما بويىنشا 4,1 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قاراجات يگەرىلدى.باتىس قازاقستان فەرمەرلەرى ەكسپورتتى ارتتىرا تۇسەدى
ءبىز رەسەيمەن شەكارادا تۇرامىز. ايماعىمىز ول جاقپەن الىس-بەرىس جاساسىپ تۇرۋعا وتە قولايلى. وسى ورايدا ەكسپورتقا زات شىعارۋشىلار قازىرگى زامانداعى ءارتۇرلى كەدەرگىلەرگە بايلانىستى قيىندىقتار كورىپ قالماي ما ەكەن, دەگەن ساۋال مەنى ءجيى ويلاندىرادى.ءۋاليوللا ابىشەۆ,
قازتالوۆ اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
باتىس قازاقستان وبلىسى.
– وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىزدىڭ الدىمىزدان مۇنداي قيىندىقتار شىققان ەمەس. الداعى كەزەڭدە دە شىقپايتىنىنا سەنىپ وتىرمىز, – دەپ جاۋاپ بەردى بۇل سۇراققا وراي ورال قالاسىنداعى «كۋبلي» جشس توراعاسى تالعات بەرەكەشوۆ. – تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قۇرىلعان ءبىزدىڭ سەرىكتەستىك بىردەن ەت, بالىق, كوكونىس جانە جەمىس-جيدەك ونىمدەرىن قالبىرعا سالۋمەن اينالىسا باستادى. كوپ ۇزاماي تاياۋ جانە الىس شەتەلدەرگە ءوز ونىمدەرىمىزدى ەكسپورتتاۋدى دا قولعا الدىق. قازىرگى تاڭدا سەرىكتەستىك وسىنداي قالبىرداعى بۇيىمداردىڭ 100-دەن استام ءتۇرىن دايىنداپ شىعارادى. اقيقاتىن ايتساق, سىرت جاقتاردا ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىزگە دەگەن سۇرانىس باياعىدان كۇشتى. سەبەبى, قالبىرعا سالعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ەشقانداي قوسىمشا دامدەۋىشتەر مەن حيميالىق قوسپالارسىز تابيعي تازا قالپىندا ۇسىنىلاتىن بولعاندىقتان, ەكولوگيالىق جاعىنان العاندا دا بارىنشا زالالسىز بولىپ كەلەدى. مۇنى شەتەلدەردەگى تۇتىنۋشىلارىمىز جاقسى ءبىلىپ العان. ونىڭ ءبارى تەك وزىمىزگە عانا ءتان رەتسەپتەرمەن ازىرلەنەدى. – مۇنىڭ الدىنداعى جىلداردا ءبىز وزىمىزگە قاجەتتى شيكىزاتتاردى شەتەلدەردەن ساتىپ اكەلەتىن ەدىك, – دەپ ءسوزىن جالعاستىردى تالعات مالىك ۇلى. – سوڭعى كەزدەرى بۇل داستۇردەن ەرىكتى تۇردە باس تارتىپ, جەرگىلىكتى شيكىزاتقا قاراي بەت بۇردىق. وسىعان بايلانىستى ارنايى قۇشحانا مەن مۇزداتقىش ورىندارىن سالىپ, ولاردى قازىرگى زامانعى تەحنولوگيامەن جابدىقتاپ الدىق. ال قالبىرعا سالىنعان ونىمدەرىمىز رەسەي قالالارىنا, وزبەكستان مەن قىرعىزستانعا ۇزدىكسىز جونەلتىلىپ جاتىر. بۇدان كەدەرگى كورىپ وتىرعان جوقپىز. كەرىسىنشە, بيىلعى جىلى ەكسپورت اۋقىمىن اناعۇرلىم ارتتىرىپ, ازيا مەملەكەتتەرىنە تازا, تابيعي حالال تاعامداردى جىبەرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جىبەرەتىن ونىمدەرىمىزدى ەلىمىزدە ەش جەردە بالاماسى جوق قازى-قارتا, جال-جايا, قۋىرداق, قازاقشا اسىلعان ەت سەكىلدى ۇلتتىق تاعامدار قالبىرلارى قۇرايدى. اتالعان ونىمدەرگە دەگەن سۇرانىستىڭ وتە جوعارى بولۋىنا بايلانىستى جىل ىشىندە ولاردىڭ اپارىلاتىن شەتەلدەرى قاتارىن تاعى دا ۇلعايتا تۇسپەكپىز. سونىمەن بىرگە, بىزدە قالبىرداعى ونىمدەردىڭ جاڭا تۇرلەرىن يگەرۋ پروتسەسى دە قاتارلاسا جۇرگىزىلىپ جاتادى. ءسوز اراسىندا ايتا كەتەيىن, كاسىپورىن ءبىراز جىلداردان بەرى حالىقارالىق ساپا مەنەدجمەنتى جۇيەسى مەن تالاپتارى دەڭگەيىندە جۇمىس جاساپ كەلەدى. شەتەلدىك تۇتىنۋشىلار تاراپىنان سۇرانىس پەن قىزىعۋشىلىقتىڭ تولاس تاپپاۋىنىڭ ءبىر سىرى وسىندا جاتىر عوي دەپ ويلايمىن. بۇعان قوساتىنىم, ءبىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شەشىمىمەن «التىن ساپا» بەلگىسىمەن ماراپاتتالعان ساناۋلى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلامىز.«قازاقستاندا جاسالعان» اكتسياسىن تالدىقورعان باستادى
كۇنى كەشە ەلباسىنىڭ ءوزى ايتقان «قازاقستاندا جاسالعان» اتتى اكتسيانىڭ باستالعانى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتىپ وتىر. ال وسى باستامانى ءبىرىنشى بولىپ كوتەرگەن جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ كاسىپ يەلەرى ەكەنىن بىلەسىزدەر مە؟ ونى العاش رەت الماتى وبلىسىنىڭ كاسىپورىندارى قولعا الدى. ەندى سول باستاۋدا تۇرعانداردىڭ پىكىرلەرىن بىلگەن دە ارتىق بولماس ەدى.ايمۇحان سادىروۆ,
زەينەتكەر,
تالدىقورعان قالاسىنىڭ تۇرعىنى.
الماتى وبلىسى.
جەتىسۋ وڭىرىندەگى كەرۋەن تارتقان سول باستامانى قولداۋشىلاردىڭ ءبىرى بولعان «الماتى بوياۋلارى» جشس ديرەكتورى ريمما سالىقوۆا ەدى. ءبىزدىڭ تىلشىمىزبەن وسى تاقىرىپتا وي بولىسكەن ريمما اجدارقىزى ءوزىنىڭ ءسوزىن بىلايشا تۇيىندەپ ايتتى: – اۆتوكولىك جولدارى بولىكتەرىن ايقىندايتىن جولاقتاردى جول-بەلگىلەرى ەمالى ءوندىرىسى بويىنشا تەحنولوگيالىق جىپتەرمەن قابىستىرا ورنالاستىراتىن ءبىزدىڭ «الماتى بوياۋلارى» اتتى ءوندىرىس ورنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كوش باستاۋشى بولىپ تابىلادى. ءونىم ساپاسى ەرەكشە بولعاندىقتان, باعاسى ارىپتەستەرىمىز بۇيىمدارىنا قاراعاندا, ەپتەپ قىمباتتاۋ كەلەدى. سوعان قاراماستان, ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىزگە قاشاندا سۇرانىس وتە مول. بىزگە وزبەكستاننىڭ بيزنەسمەندەرى ارنايى كەلىپ, بىرلەسە جۇمىس جۇرگىزۋ, ءتىپتى, بىرلەسكەن ءوندىرىس ورنىن سول ەلدەن دە اشۋعا ۇسىنىستارىن ايتقان ەدى. مۇنداي ۇسىنىستار باسقا دا جاقتاردان ءجيى ءتۇسىپ تۇرادى. بىراق ءبىزدىڭ باستى ۇستانىمىمىز وتاندىق ونىممەن ەلىمىزدىڭ باس قالاسى – استانا ءوڭىرىن, ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەگاپوليس – الماتى قالاسىنىڭ ماڭىن تولىعىمەن ساپالى ونىمىمىزبەن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ وتىر. ءۇنىمىز ءتيىستى ورىندار نازارىنا ءىلىنىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. ءبىزدىڭ ونىمدەرىمىز بارلىق تەحنولوگيالىق جانە ەكولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس كەلەدى. كومپانيامىز الەمدىك ستاندارت ساپاسىنا ساي جاڭا ءارى الدىڭعى ساپتاعى تەحنولوگيامەن جۇمىس ىستەيدى. مەنەدجمەنت ساپاسى جۇيەسىنە تولىق جاۋاپ بەرەتىن ISO 9001-2009 ساپاسىمەن شىعارعان ءونىمىمىزدىڭ بارلىعىنا ست-كZ سەرتيفيكاتى بىرگە بەرىلەدى. بۇل ونىمدەر ساپاسى كومپانيامىزدىڭ جەكە زەرتحاناسىندا قاتاڭ باقىلاۋعا الىنىپ تۇرادى. ماسكەۋدىڭ «دوركونترول» اتتى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارت تالابىنا سايكەس زەردەلەۋدەن وتكەن اك 505 جول بەلگىلەۋ ەمالى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى اۋا-رايى جاعدايىنا تۋرا كەلەدى. ولار الدەنەشە رەت تەكسەرۋلەردەن وتكەن. ونىمدەر 10-30 جانە 3-7 كيلولىق, تاسىمالداۋعا وتە ىڭعايلى ىدىستارعا قۇيىلىپ, سۇرانىسقا وراي جىبەرىلىپ وتىرادى.سولتۇستىك قازاقستان جۇمىسسىزدىق وسۋىنە جول بەرمەيدى
قازاقستان قانشاما داعدارىستى كەشىرسە دە, ەلباسىمىزدىڭ تاباندى ساياساتى ارقاسىندا قيىندىققا ۇرىنباي قارىشتى دامىپ كەلەدى. دەسە دە, بيىلعى داعدارىستىڭ بەتى قاتتى كورىنەدى. اسىرەسە, رەسەي ءرۋبلى قۇلاعالى كورشى ەلمەن شەكتەس تەرىسكەي وبلىستار قاتتى زاردابىن كورۋدە. وسى ورايدا قولعا الىنىپ جاتقان الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارى قانشالىقتى قاۋقارلى, دەگەن ساۋالعا جاۋاپ العىم كەلەدى.ەرباقىت امانتاي.
پەتروپاۆل.
بۇل ساۋالدىڭ جاۋابىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى ۇيلەستىرۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسقار ساقىپكەرەەۆ ايتتى. – ەلباسىنىڭ ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنداعى تاپسىرمالارىنا وراي جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى ءتۇزىلىپ, وكىلەتتى ورگاندار جۇمىسىنىڭ باسىم باعىتتارى ايقىندالىپ, بوس جۇمىس ورىندارىن بەلسەندى ىزدەۋ جانە تاڭداۋ, وقىتۋ, جۇمىسسىزداردى قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ, قوعامدىق جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋ, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, بوس جۇمىس ورىندارىنا جارمەڭكەلەر وتكىزۋ سەكىلدى كەشەندى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناقتىلاندى, – دەدى ول. – سونداي-اق, مۇگەدەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. بىلتىر 12801 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپ, 27 مىڭنان استام ادام ەڭبەكپەن قامتىلسا, ولاردىڭ 72,1 پايىزىن اۋىل تۇرعىندارى قۇرادى. بۇلاردىڭ تورتتەن ءبىرى – جاستار. ناتيجەسىندە جالپى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,1 پايىزدان 4,9 پايىزعا دەيىن, جاستار اراسىندا 7,6 پايىزدان 3,9 پايىزعا دەيىن ازايسا, تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن ناشار تۇرعىنداردىڭ ۇلەسى 3,4 پايىزعا تومەندەدى. پرەزيدەنت قويعان تالاپتارعا وراي الەۋمەتتىك سالاداعى مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. تۇرعىندار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن تومەندەتىپ, از قامتىلعان جاندار مەن وتباسىلاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىمەن «ەبەدەيسىز ايماق قۇرۋعا ۇمتىلىس» ناتيجەسىندە 91 اۋىلدىق وكرۋگتە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار مۇلدە بولماعان ەدى. بيىل اتالمىش ءىس-شارانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىمەن ماسىلدىق پيعىلدى جويۋ, ەڭبەككە جارامدى ادامداردىڭ جان باسىنا شاققانداعى تومەنگى تابىسىن كوتەرۋ باعىتىندا ساراپتاما جاسالدى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى ءۇش باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ, بۇل ماقساتتار ءۇشىن 4,7 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى. «اۋىلدا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ارقىلى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ» ەكىنشى باعىتى شەڭبەرىندە ءبىر ميلليارد تەڭگەنىڭ 400 نەسيەسى بەرىلدى. بىلىكتىلىكتى جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىندا 400 باعدارلاماعا قاتىسۋشى وقۋدان ءوتىپ, جۇمىسقا ورنالاستى. وقىتۋ اسپاز, شاشتاراز, ەسەپشى, ەلەكتر-گازبەن دانەكەرلەۋشى, حاتشى-رەفەرەنت, مانيكيۋر بويىنشا شەبەر, تىگىنشى, كونديتەر, الەۋمەتتىك قىزمەتكەر, اعاش ۇستاسى, ەۆم وپەراتورى سەكىلدى ەڭبەك نارىعىنا قاجەتتى ماماندىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزىلەدى. باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتى اياسىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ الەۋەتى تومەن اۋىلداردان 150 وتباسى كوشىرىلىپ, ەڭبەككە قابىلەتتى 82 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. بيىل وبلىس تۇرعىندارىنىڭ ءالجۋاز توپتارى ساناتىنداعى 6675 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋعا كومەك كورسەتۋ جوسپارلانعان. بۇلاردىڭ 3546-سى جۇمىسسىزدار, 3159-ى ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتكەندەر, 970-ءى تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ ەڭبەككە جارامدى مۇشەلەرى سانالادى. بۇدان تىسقارى 3932 جۇمىسسىزدى قوعامدىق ورىندارعا جىبەرۋ, 556-سىن كاسىبي جانە قايتا دايارلىقتان وتكىزۋ, 423-ءىن الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا جولداۋ, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەردىڭ 400 تۇلەگىنە جەرگىلىكتى قازىنادان 85 ميلليون تەڭگە ءبولۋ شارالارى قاراستىرىلدى.